Generatywna sztuczna inteligencja jest już wykorzystywana w firmach do przygotowywania tekstów, grafik, prezentacji, muzyki, filmów, kodu oraz materiałów reklamowych. Wraz z jej upowszechnieniem pojawia się pytanie o podstawowym znaczeniu biznesowym: czy rezultat uzyskany za pomocą AI jest chroniony prawem autorskim, a jeżeli tak – komu przysługują prawa? Właśnie temat prawo autorskie a AI budzi obecnie najwięcej wątpliwości w świecie biznesu.
Odpowiedź nie zależy wyłącznie od tego, kto wpisał prompt ani od tego, co dostawca narzędzia zapisał w regulaminie. Kluczowe znaczenie ma rzeczywisty wkład człowieka w powstanie ostatecznego materiału.
Kiedy powstaje utwór w rozumieniu prawa autorskiego?
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci. Ochrona powstaje z chwilą ustalenia utworu i nie wymaga rejestracji.
Na gruncie prawa Unii Europejskiej utwór powinien stanowić własną twórczość intelektualną autora. Trybunał Sprawiedliwości UE podkreśla, że o oryginalności świadczy możliwość dokonywania przez autora swobodnych i twórczych wyborów oraz odzwierciedlenie w rezultacie jego osobowości. Jednocześnie przedmiot ochrony musi być możliwy do zidentyfikowania z wystarczającą precyzją i obiektywnością.
Obowiązujące przepisy były tworzone z myślą o twórczości człowieka. System AI nie ma osobowości prawnej, nie jest twórcą i nie może nabywać praw autorskich. Nie oznacza to jednak, że każdy materiał przygotowany przy użyciu AI automatycznie pozostaje poza ochroną. Sztuczna inteligencja może być bowiem narzędziem wykorzystywanym w procesie twórczym – podobnie jak aparat fotograficzny, program graficzny czy edytor tekstu.
Treść wygenerowana wyłącznie przez AI
Największe wątpliwości dotyczą sytuacji, w której użytkownik wpisuje ogólne polecenie, a następnie przyjmuje pierwszy wygenerowany wynik bez istotnej ingerencji.
Przykładem może być prompt: „przygotuj grafikę przedstawiającą nowoczesne biuro w Warszawie” albo „napisz artykuł o korzyściach z automatyzacji procesów”. Użytkownik określa temat lub oczekiwany rezultat, ale nie kontroluje w sposób dostateczny konkretnych elementów ostatecznej formy wypowiedzi.
W takim przypadku może zabraknąć możliwego do wykazania, indywidualnego wkładu twórczego człowieka. Sam fakt sformułowania polecenia, wyboru jednego z kilku wyników albo uznania rezultatu za atrakcyjny nie przesądza jeszcze o powstaniu utworu.
Jeżeli wynik został w istocie ukształtowany przez model, a nie przez swobodne i twórcze decyzje użytkownika, materiał może nie korzystać z ochrony prawnoautorskiej. Dla przedsiębiorcy oznacza to istotne ryzyko: firma może używać treści zgodnie z regulaminem narzędzia, ale jednocześnie nie mieć skutecznej podstawy do zakazania konkurentowi jej skopiowania.
AI jako narzędzie wspierające twórcę
Ocena może wyglądać inaczej, gdy człowiek wykorzystuje AI jedynie jako element bardziej rozbudowanego procesu twórczego.
Za twórczym udziałem użytkownika mogą przemawiać w szczególności:
- opracowanie indywidualnej koncepcji materiału;
- świadome zaplanowanie jego struktury, kompozycji i stylistyki;
- dokonywanie konkretnych wyborów dotyczących treści i formy;
- selekcjonowanie, łączenie i modyfikowanie wielu rezultatów;
- samodzielne dopisywanie, przekształcanie albo usuwanie istotnych elementów;
- nadanie całości indywidualnego charakteru;
- twórcza redakcja ostatecznej wersji tekstu, grafiki, filmu, muzyki lub kodu.
W takim przypadku ochroną może zostać objęty rezultat w zakresie, w jakim odzwierciedla własną twórczość człowieka. Nie musi to oznaczać ochrony każdego elementu wygenerowanego przez model. Możliwa jest sytuacja, w której chroniona będzie struktura, dobór i twórcze opracowanie całości, lecz nie poszczególne automatycznie utworzone fragmenty.
Nie istnieje przy tym ustawowa liczba promptów, poprawek ani godzin pracy, po której przekroczeniu ochrona powstaje automatycznie. Seria bardzo szczegółowych poleceń może świadczyć o zaangażowaniu użytkownika, ale sama ich liczba nie zastępuje oceny, czy człowiek rzeczywiście podejmował swobodne i twórcze decyzje znajdujące odzwierciedlenie w końcowym materiale.
Kto nabywa prawa jeżeli powstał utwór?
Jeżeli rezultat spełnia przesłanki utworu, prawa autorskie powstają pierwotnie po stronie człowieka będącego twórcą. Następnie należy ustalić, czy i na jakiej podstawie prawa majątkowe przeszły na firmę.
Znaczenie może mieć w szczególności to, czy materiał został przygotowany przez:
- pracownika w ramach wykonywania obowiązków ze stosunku pracy;
- współpracownika prowadzącego działalność gospodarczą;
- agencję marketingową lub software house;
- członka zarządu, wspólnika albo osobę działającą bez pisemnej umowy.
Samo opłacenie faktury nie zawsze oznacza nabycie autorskich praw majątkowych. Umowa powinna prawidłowo regulować pola eksploatacji, moment przejścia praw, możliwość wykonywania praw zależnych oraz uprawnienia do modyfikowania materiału. W przypadku utworu pracowniczego zastosowanie mogą znaleźć szczególne zasady ustawowe, jednak również wtedy należy zbadać zakres obowiązków pracownika oraz cel umowy o pracę.
Regulamin narzędzia nie tworzy praw autorskich
Regulaminy dostawców generatywnej AI często stanowią, że użytkownik zachowuje prawa do wprowadzanych materiałów, może korzystać z wyników komercyjnie albo uzyskuje określone uprawnienia do wygenerowanych treści.
Takie postanowienia określają relację umowną pomiędzy użytkownikiem a dostawcą. Nie rozstrzygają jednak, czy rezultat spełnia ustawowe przesłanki utworu. Dostawca nie może na podstawie samego regulaminu stworzyć prawa autorskiego do materiału, który zgodnie z przepisami nie jest przedmiotem ochrony.
Przedsiębiorca powinien dodatkowo sprawdzić:
- czy komercyjne korzystanie z wyników jest dozwolone w wybranym planie;
- czy dostawca zastrzega możliwość generowania takich samych lub podobnych treści dla innych użytkowników;
- czy udziela jakichkolwiek gwarancji dotyczących praw osób trzecich;
- czy ogranicza swoją odpowiedzialność za roszczenia związane z wynikiem;
- czy dane i materiały firmy mogą być wykorzystywane do trenowania lub ulepszania modeli;
- jakie zasady obowiązują po zakończeniu subskrypcji.
Możliwość używania wyniku nie oznacza braku naruszenia
Osobną kwestią od ochrony samego rezultatu jest ryzyko naruszenia cudzych praw. Materiał wygenerowany przez AI może przypominać istniejący utwór, zawierać rozpoznawalne chronione elementy, posługiwać się cudzym znakiem towarowym, wykorzystywać wizerunek lub głos konkretnej osoby albo obejmować fragment kodu podlegający określonej licencji.
Zezwolenie dostawcy na komercyjne używanie wyników nie jest równoznaczne z zapewnieniem, że każdy wygenerowany materiał może być bezpiecznie wykorzystany w dowolnym celu.
Szczególnej weryfikacji wymagają treści przeznaczone do:
- identyfikacji wizualnej i rejestracji jako znak towarowy;
- kampanii reklamowych o dużym zasięgu;
- sprzedaży jako samodzielny produkt;
- publikacji prasowych i wydawniczych;
- oprogramowania udostępnianego klientom;
- materiałów wykorzystujących wizerunek, głos albo cechy rozpoznawalnej osoby.
Jak dokumentować twórczy wkład człowieka?
W razie sporu to przedsiębiorca powołujący się na przysługujące mu prawa powinien być przygotowany do wykazania procesu powstawania materiału. Z tego względu warto zachowywać:
- kolejne wersje plików;
- historię istotnych modyfikacji;
- dokumentację koncepcji i założeń projektu;
- wybrane prompty wraz z opisem ich znaczenia;
- informacje o elementach przygotowanych samodzielnie przez człowieka;
- akceptacje i protokoły przekazania materiałów;
- umowy z pracownikami, wykonawcami i agencjami.
Sama historia promptów nie zawsze będzie wystarczająca. Powinna pokazywać nie tylko nakład pracy, lecz przede wszystkim twórcze decyzje użytkownika i ich wpływ na ostateczny rezultat.
Stanowisko Parlamentu Europejskiego z 2026 r.
26 sierpnia 2026 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej opublikowano rezolucję Parlamentu Europejskiego dotyczącą prawa autorskiego i generatywnej AI, przyjętą 10 marca 2026 r. Parlament wskazał w niej, że treści w pełni wygenerowane przez AI, które nie spełniają ustalonych kryteriów ochrony, powinny pozostać poza ochroną prawnoautorską.
Rezolucja nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego i nie ustanawia nowych praw ani obowiązków przedsiębiorców. Pokazuje jednak kierunek debaty europejskiej. Dokument obejmuje również postulaty dotyczące większej przejrzystości danych wykorzystywanych przez generatywną AI, skuteczniejszych mechanizmów zastrzegania praw, licencjonowania treści oraz ochrony przed bezprawnymi deepfake’ami.
Obecnie nie ma przepisu ani orzeczenia TSUE, które w sposób kompleksowy rozstrzygałoby wszystkie warianty autorstwa rezultatów generatywnej AI. Każdy przypadek wymaga zatem analizy sposobu powstania materiału, rzeczywistego wkładu człowieka oraz warunków umownych.
Co powinna zrobić firma korzystająca z generatywnej AI?
Przedsiębiorca wykorzystujący AI do tworzenia materiałów o wartości biznesowej powinien:
- sprawdzić regulamin oraz warunki licencyjne konkretnego narzędzia;
- ustalić, czy w rezultacie można rozpoznać twórczy wkład człowieka;
- dokumentować proces powstawania najważniejszych treści;
- weryfikować wyniki pod kątem praw osób trzecich;
- prawidłowo regulować prawa w umowach z pracownikami i wykonawcami;
- określić zasady wprowadzania do narzędzi AI informacji poufnych i danych osobowych;
- przyjąć wewnętrzną politykę korzystania z generatywnej sztucznej inteligencji.
Podsumowanie
Samo użycie sztucznej inteligencji nie wyklucza ochrony prawnoautorskiej, ale również jej nie gwarantuje. Treść ukształtowana wyłącznie przez model może nie być utworem. Jeżeli jednak AI stanowi narzędzie w rękach człowieka, a końcowy rezultat odzwierciedla jego swobodne, indywidualne i twórcze wybory, ochrona może powstać w zakresie wynikającym z tego wkładu.
Dla firmy najważniejsze są trzy elementy: właściwa ocena procesu twórczego, dokumentacja udziału człowieka oraz odpowiednie regulacje umowne. Regulamin narzędzia może zezwalać na korzystanie z wyniku, ale nie zastępuje analizy prawa autorskiego ani weryfikacji praw osób trzecich.
RPR LEGAL Radcowie Prawni i Adwokaci wspiera przedsiębiorców w ocenie praw do treści generowanych przez AI, analizie regulaminów narzędzi, przygotowywaniu umów technologicznych oraz wdrażaniu wewnętrznych polityk korzystania ze sztucznej inteligencji.