fundacja rodzinna

Fundacja rodzinna w 2026 roku – jak ją założyć, zabezpieczyć majątek i zaplanować sukcesję? Podatki, statut i zmiany na 2027 rok

Stan prawny: 31 października 2026 r.

Fundacja rodzinna pozwala przedsiębiorcom uporządkować strukturę własnościową majątku, zaplanować sukcesję firmy i określić zasady przekazywania świadczeń kolejnym pokoleniom. Minimalny fundusz założycielski wynosi 100 000 zł, a jej utworzenie wymaga m.in. sporządzenia statutu w formie aktu notarialnego i wpisu do Rejestru Fundacji Rodzinnych.

Nie jest to jednak rozwiązanie przeznaczone dla każdego przedsiębiorcy. Prawidłowe założenie fundacji rodzinnej wymaga analizy prawa spółek, prawa spadkowego, stosunków majątkowych w rodzinie oraz skutków podatkowych planowanych transakcji.

Szczególnie istotne staje się to w 2026 roku, w związku z pracami nad nowelizacją opodatkowania fundacji rodzinnych. Uchwalona przez Sejm 22 października 2026 r. ustawa przewiduje m.in. podwyższenie określonej stawki CIT z 15% do 19% oraz ograniczenia podatkowe przy sprzedaży majątku wniesionego do fundacji. Proces legislacyjny nie został jeszcze zakończony, a planowana data wejścia zmian w życie to 1 stycznia 2027 r.

W niniejszym artykule wyjaśniamy, jak działa fundacja rodzinna, kiedy warto rozważyć jej ustanowienie, jakie są koszty założenia i prowadzenia fundacji oraz jakie ryzyka prawne należy uwzględnić przed podjęciem decyzji.

Czym jest fundacja rodzinna i do czego służy?

Fundacja rodzinna jest osobą prawną powoływaną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na ich rzecz.

Taką definicję zawiera art. 2 ust. 1 ustawy z 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej, która weszła w życie 22 maja 2023 r.

W przeciwieństwie do klasycznej fundacji realizującej cele społecznie lub gospodarczo użyteczne, fundacja rodzinna służy przede wszystkim zarządzaniu majątkiem w interesie wskazanych beneficjentów i realizacji określonych celów sukcesyjnych.

Jej podstawowym zadaniem jest zapewnienie odpowiedniej organizacji majątku, również po śmierci osoby, która go zgromadziła.

Fundacja może posiadać m.in. udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, akcje, nieruchomości, środki pieniężne oraz inne prawa majątkowe.

Najważniejszą cechą fundacji rodzinnej jest oddzielenie własności majątku od prawa do korzystania z korzyści ekonomicznych, jakie ten majątek generuje.

Po skutecznym przeniesieniu danego składnika majątkowego jego właścicielem staje się fundacja, a nie fundator czy beneficjenci. Zakres praw tych osób określają przepisy ustawy i statut.

Jak działa fundacja rodzinna w praktyce?

Wyobraźmy sobie przedsiębiorcę, który przez kilkadziesiąt lat rozwijał spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością. Posiada większość udziałów w tej spółce, kilka nieruchomości oraz portfel inwestycyjny.

Przedsiębiorca ma troje dzieci. Jedno z nich uczestniczy w prowadzeniu rodzinnej firmy, natomiast pozostałe nie są zainteresowane zarządzaniem przedsiębiorstwem.

W przypadku śmierci przedsiębiorcy bez wcześniejszego zaplanowania sukcesji może dojść do rozdrobnienia udziałów, konfliktów między spadkobiercami oraz problemów z podejmowaniem decyzji właścicielskich.

Jednym z możliwych rozwiązań jest wniesienie udziałów do fundacji rodzinnej.

W takim modelu to fundacja pozostaje wspólnikiem spółki. Natomiast statut określa, kto zarządza fundacją, w jaki sposób wykonywane są prawa korporacyjne i na jakich zasadach beneficjenci otrzymują świadczenia.

Dzięki temu możliwe jest rozdzielenie uczestnictwa w zarządzaniu przedsiębiorstwem od korzystania z majątku rodzinnego.

Nie oznacza to jednak automatycznego wyeliminowania wszystkich konfliktów lub roszczeń spadkowych. Skuteczność rozwiązania zależy od właściwego przygotowania całej struktury.

Dla kogo fundacja rodzinna jest dobrym rozwiązaniem?

Fundacja rodzinna może być szczególnie przydatna dla przedsiębiorców posiadających udziały lub akcje w spółkach, właścicieli rozbudowanych portfeli nieruchomości oraz rodzin planujących wielopokoleniowe zarządzanie majątkiem.

W praktyce prawnej można wyróżnić kilka sytuacji, w których rozważenie utworzenia fundacji jest uzasadnione.

Sukcesja firmy rodzinnej

Fundacja może pomóc zachować jednolitą strukturę właścicielską przedsiębiorstwa po śmierci jego założyciela.

Ma to szczególne znaczenie, gdy nie wszyscy spadkobiercy chcą uczestniczyć w zarządzaniu biznesem albo mają odmienne wizje jego rozwoju.

Zarządzanie udziałami w kilku spółkach

W przypadku przedsiębiorców posiadających udziały w kilku podmiotach fundacja rodzinna może pełnić funkcję wspólnego właściciela aktywów korporacyjnych.

Pozwala to skoncentrować zarządzanie prawami udziałowymi i określić zasady podejmowania decyzji dotyczących poszczególnych spółek.

Zarządzanie nieruchomościami i majątkiem inwestycyjnym

Fundacja może posiadać nieruchomości przeznaczone na wynajem, papiery wartościowe i inne aktywa.

Konieczne jest jednak ustalenie, czy konkretne czynności mieszczą się w ustawowym zakresie dozwolonej działalności gospodarczej oraz jakie powodują skutki podatkowe.

Wielopokoleniowe planowanie majątku

Statut fundacji może przewidywać zróżnicowane świadczenia dla beneficjentów, np. pokrywanie kosztów edukacji, utrzymania czy finansowanie określonych potrzeb życiowych.

Można również określić warunki ich przyznawania, terminy wypłat oraz kompetencje organów fundacji.

Komentarz prawny RPR LEGAL

Nie istnieje uniwersalny poziom wartości majątku, od którego założenie fundacji rodzinnej zawsze będzie opłacalne.

Wymagane ustawowo 100 000 zł funduszu założycielskiego nie oznacza, że każdy majątek o tej wartości uzasadnia utworzenie fundacji.

Decydujące znaczenie ma charakter aktywów, liczba potencjalnych beneficjentów, planowana sukcesja, koszty prowadzenia struktury oraz jej konsekwencje podatkowe.

Jak założyć fundację rodzinną w Polsce? Procedura krok po kroku

Założenie fundacji rodzinnej wymaga wykonania czynności określonych przede wszystkim w art. 21–27 ustawy o fundacji rodzinnej.

Sama rejestracja stanowi jedynie jeden z etapów procesu. Znacznie wcześniej należy rozstrzygnąć kwestie dotyczące struktury majątku, uprawnień beneficjentów i zarządzania fundacją.

Krok 1. Analiza prawna i majątkowa fundatora

Pierwszym etapem powinno być ustalenie składników majątku, które mają zostać wniesione do fundacji rodzinnej.

W przypadku udziałów w spółkach należy zbadać m.in. ich strukturę własnościową, postanowienia umów spółek oraz ewentualne ograniczenia dotyczące przenoszenia udziałów.

W odniesieniu do nieruchomości istotne mogą być stan prawny, obciążenia hipoteczne, obowiązujące umowy i podatkowe skutki przeniesienia własności.

Należy również przeanalizować stosunki majątkowe małżeńskie fundatora, potencjalne roszczenia spadkowe i istniejące zobowiązania.

Krok 2. Ustalenie fundatora i beneficjentów

Fundatorem może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych.

Fundację można ustanowić przez jednego albo kilku fundatorów. Wyjątek dotyczy fundacji ustanawianej w testamencie, która może mieć tylko jednego fundatora.

Beneficjentem może być osoba fizyczna albo spełniająca ustawowe wymagania organizacja pozarządowa prowadząca działalność pożytku publicznego.

Co istotne, fundator może być jednocześnie beneficjentem fundacji.

Krok 3. Przygotowanie statutu fundacji rodzinnej

Statut jest jednym z najważniejszych dokumentów całej struktury sukcesyjnej.

Zgodnie z art. 26 ustawy o fundacji rodzinnej musi zostać sporządzony w formie aktu notarialnego.

Dokument określa organizację fundacji, jej cele, zasady działania organów oraz prawa beneficjentów.

Przygotowanie statutu powinno być poprzedzone analizą potrzeb fundatora i jego rodziny. W szczególności należy uregulować sposób zarządzania majątkiem po śmierci fundatora.

Krok 4. Ustanowienie fundacji rodzinnej

Fundacja zostaje ustanowiona w akcie założycielskim albo w testamencie.

Obie czynności wymagają zachowania formy aktu notarialnego.

Z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu powstaje fundacja rodzinna w organizacji.

Krok 5. Wniesienie funduszu założycielskiego

Minimalna wartość funduszu założycielskiego wynosi 100 000 zł, zgodnie z art. 17 ustawy.

Fundusz może zostać pokryty środkami pieniężnymi lub odpowiednim mieniem niepieniężnym.

Przy ustanowieniu fundacji w akcie założycielskim fundusz musi zostać wniesiony przed wpisem do rejestru.

Jeżeli fundacja została ustanowiona w testamencie, ustawa przewiduje termin dwóch lat od dnia wpisania fundacji do rejestru.

Krok 6. Ustanowienie organów i sporządzenie spisu mienia

Należy powołać organy wymagane przez ustawę lub statut oraz sporządzić spis mienia fundacji.

Spis mienia ma szczególne znaczenie także dla późniejszych rozliczeń podatkowych, zwłaszcza gdy mienie wnoszone jest przez więcej niż jedną osobę.

Krok 7. Rejestracja fundacji rodzinnej

Rejestr Fundacji Rodzinnych prowadzi Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim.

Opłata sądowa od zgłoszenia fundacji do rejestru wynosi 500 zł.

Wpis do rejestru powoduje uzyskanie przez fundację rodzinną osobowości prawnej.

Po rejestracji należy także zapewnić prawidłową realizację obowiązków ewidencyjnych, rachunkowych, podatkowych i dotyczących beneficjentów rzeczywistych.

Co zmieniło się w rejestrze fundacji rodzinnych w 2026 roku?

29 lipca 2026 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 kwietnia 2026 r. zmieniające przepisy dotyczące rejestru fundacji rodzinnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 577).

Zmiana dotyczy m.in. dostępu do danych rejestrowych za pośrednictwem internetu.

Nie należy jednak utożsamiać jej z wprowadzeniem pełnej elektronicznej procedury zakładania fundacji rodzinnej analogicznej do rejestracji spółek przez system S24.

Statut fundacji rodzinnej – jak zabezpieczyć interesy fundatora i beneficjentów?

Statut fundacji rodzinnej określa zasady jej funkcjonowania, uprawnienia beneficjentów oraz sposób zarządzania majątkiem. Jego treść powinna być dostosowana do struktury rodzinnej i majątkowej fundatora.

Błędem jest traktowanie statutu wyłącznie jako dokumentu niezbędnego do dokonania wpisu w rejestrze.

To właśnie postanowienia statutu będą miały podstawowe znaczenie w sytuacji zmiany pokoleniowej, konfliktu pomiędzy beneficjentami czy podejmowania decyzji o sprzedaży istotnych składników majątku.

Jakie postanowienia powinien zawierać dobrze przygotowany statut?

Poza elementami wymaganymi przez ustawę warto szczegółowo uregulować:

  • zasady powoływania i odwoływania członków organów;
  • podział kompetencji w zakresie zarządzania aktywami;
  • warunki i częstotliwość spełniania świadczeń;
  • sposób ustalania uprawnień beneficjentów;
  • mechanizmy nadzoru nad zarządem;
  • zasady podejmowania decyzji o sprzedaży udziałów i nieruchomości;
  • postępowanie w przypadku konfliktów pomiędzy beneficjentami;
  • sposób funkcjonowania fundacji po śmierci fundatora;
  • zasady zmiany statutu oraz rozwiązania fundacji.

W niektórych przypadkach uzasadnione będzie wprowadzenie dodatkowych mechanizmów wymagających zgody określonego organu na rozporządzanie aktywami o istotnej wartości.

Czy wszystkie dzieci fundatora muszą zarządzać fundacją?

Nie.

Status beneficjenta nie jest równoznaczny z członkostwem w zarządzie ani z obowiązkowym uczestnictwem w każdym organie fundacji.

Ustawa pozwala odpowiednio ukształtować zasady zarządzania i wskazać beneficjentów uprawnionych do uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów.

Możliwe jest więc zaprojektowanie modelu, w którym część rodziny otrzymuje świadczenia, natomiast zarządzaniem majątkiem zajmują się wybrane osoby lub profesjonalny zarząd.

Komentarz prawny RPR LEGAL

Przy opracowywaniu statutu warto uwzględnić nie tylko aktualne relacje rodzinne, ale również potencjalne sytuacje kryzysowe.

Należy odpowiedzieć m.in. na pytania: kto będzie podejmował decyzje po śmierci fundatora, co stanie się w przypadku sporu pomiędzy beneficjentami oraz kto będzie mógł zablokować czynność zagrażającą majątkowi fundacji.

Właściwie skonstruowany statut powinien przewidywać rozwiązania także na takie okoliczności.

Fundacja rodzinna a spółka z o.o. – jak prawidłowo zaplanować strukturę właścicielską?

Fundacja rodzinna może posiadać udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i wykonywać związane z nimi prawa wspólnika.

W tym modelu spółka nadal prowadzi działalność operacyjną, natomiast fundacja pozostaje właścicielem udziałów.

Jest to jedna z konstrukcji wykorzystywanych przy sukcesji przedsiębiorstw rodzinnych.

Czy można przenieść wszystkie udziały w spółce do fundacji?

Co do zasady tak, jednak przed dokonaniem transakcji trzeba zweryfikować umowę spółki i właściwe przepisy.

W szczególności należy ustalić, czy umowa spółki przewiduje ograniczenia zbywania udziałów albo konieczność uzyskania zgody określonego organu.

Istotna może być również analiza istniejących umów inwestycyjnych, kredytowych oraz innych zobowiązań, w których zmiana struktury właścicielskiej może mieć znaczenie prawne.

Czy wniesienie udziałów do fundacji zawsze jest neutralne podatkowo?

Nie należy przyjmować takiego założenia bez analizy konkretnego przypadku.

Skutki podatkowe zależą m.in. od charakteru przenoszonych praw, formy czynności, statusu podmiotów oraz planowanych późniejszych transakcji.

Szczególnej ostrożności wymagają sytuacje, w których wniesienie udziałów do fundacji ma bezpośrednio poprzedzać ich sprzedaż.

Projektowana nowelizacja na 2027 rok dodatkowo zwiększa znaczenie właściwego planowania takich operacji.

Jaką działalność gospodarczą może prowadzić fundacja rodzinna?

Fundacja rodzinna nie może prowadzić dowolnej działalności gospodarczej.

Art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej zawiera zamknięty katalog dopuszczalnej działalności.

Obejmuje on m.in. określone czynności związane ze zbywaniem mienia, najmem i dzierżawą, uczestnictwem w spółkach handlowych, nabywaniem i zbywaniem papierów wartościowych oraz udzielaniem określonych pożyczek.

Fundacja może zatem pełnić funkcję podmiotu holdingowego lub inwestycyjnego w granicach przewidzianych ustawą.

Nie oznacza to jednak możliwości bezpośredniego prowadzenia każdej działalności handlowej, produkcyjnej czy usługowej.

W przypadku działalności wykraczającej poza ustawowy katalog mogą powstać konsekwencje podatkowe, w tym opodatkowanie dochodów według stawki 25% CIT na podstawie art. 24r ustawy o CIT.

W praktyce podstawowym zagadnieniem jest prawidłowe rozdzielenie działalności operacyjnej spółek od zarządzania aktywami przez fundację rodzinną.

Opodatkowanie fundacji rodzinnej w 2026 roku – CIT i PIT

Fundacja rodzinna korzysta co do zasady ze zwolnienia podmiotowego z podatku dochodowego od osób prawnych, wynikającego z art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT.

Zwolnienie to nie obejmuje jednak wszystkich zdarzeń i rodzajów działalności.

Kiedy fundacja rodzinna płaci 15% CIT?

Art. 24q ustawy o CIT przewiduje opodatkowanie według stawki 15% m.in. określonych świadczeń na rzecz beneficjentów, mienia przekazywanego w związku z rozwiązaniem fundacji oraz ukrytych zysków.

Szczegółowe ustalenie podstawy opodatkowania zależy od rodzaju czynności.

Przykładowo, jeżeli fundacja przekazuje beneficjentowi świadczenie pieniężne, którego podstawa opodatkowania wynosi 100 000 zł, podatek CIT według stawki 15% wyniesie 15 000 zł.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie dochody uzyskiwane wcześniej przez spółki należące do fundacji pozostają nieopodatkowane.

Należy rozróżniać opodatkowanie działalności spółki, dochodów fundacji oraz świadczeń realizowanych na rzecz beneficjentów.

Czy beneficjent fundacji rodzinnej płaci PIT?

To zależy od jego relacji z fundatorem oraz pozostałych warunków ustawowych.

Fundator i osoby należące do ustawowo określonego kręgu najbliższej rodziny mogą korzystać ze zwolnienia z PIT w odpowiednim zakresie.

Pozostali beneficjenci mogą podlegać opodatkowaniu według stawki 10% albo 15%, stosownie do właściwych przepisów.

Szczególne znaczenie ma ustalenie proporcji mienia wniesionego do fundacji przez fundatora lub inne osoby.

Nie każda wypłata dla członka rodziny jest automatycznie całkowicie zwolniona z PIT.

Przed ustaleniem modelu świadczeń konieczne jest zatem przeprowadzenie analizy podatkowej, szczególnie przy kilku fundatorach lub złożonej strukturze majątkowej.

Zmiany podatkowe fundacji rodzinnych od 2027 roku – co przewiduje nowelizacja?

Na 31 października 2026 r. zmiany podatkowe dotyczące fundacji rodzinnych pozostają na etapie postępowania legislacyjnego. Sejm uchwalił ustawę 22 października 2026 r., a Senat wniósł do niej poprawkę 27 października 2026 r.

Podstawę prac stanowi rządowy projekt oznaczony drukiem sejmowym nr 3148.

Nowe przepisy mają, zgodnie z założeniami, wejść w życie 1 stycznia 2027 r.

Podwyższenie stawki CIT z 15% do 19%

Jedną z najważniejszych projektowanych zmian jest podwyższenie stawki CIT w odniesieniu do świadczeń i pozostałych zdarzeń objętych odpowiednią regulacją art. 24q ustawy o CIT.

Proponowana stawka wynosi 19% zamiast obecnych 15%.

Dla fundacji dokonującej wypłat na rzecz beneficjentów oznaczałoby to wyższe obciążenia podatkowe.

Przy podstawie opodatkowania wynoszącej 100 000 zł podatek wzrósłby z 15 000 zł do 19 000 zł.

Nie oznacza to jednak automatycznego zniesienia wszystkich zwolnień podatkowych przewidzianych dla fundacji rodzinnych.

Ograniczenia dotyczące sprzedaży wniesionego majątku

Projekt przewiduje opodatkowanie dochodu z odpłatnego zbycia określonego mienia wniesionego do fundacji przed upływem dwóch lat od końca roku, w którym nastąpiło jego wniesienie.

Jest to rozwiązanie szczególnie istotne dla właścicieli spółek planujących przeniesienie udziałów do fundacji, a następnie ich sprzedaż.

Przykład: Jeżeli aktywo zostanie wniesione do fundacji w 2027 roku, koniec projektowanego dwuletniego okresu przypadnie na 31 grudnia 2029 roku.

Nie oznacza to jednak, że późniejsza sprzedaż zawsze będzie zwolniona z opodatkowania. Nadal konieczne będzie zbadanie pozostałych warunków ustawowych.

Zmiany dotyczące najmu krótkoterminowego

Nowelizacja przewiduje ograniczenia preferencji podatkowych w odniesieniu do określonych przychodów z najmu krótkoterminowego.

Zmiany mogą dotyczyć fundacji posiadających nieruchomości wykorzystywane w modelu krótkotrwałego zakwaterowania.

Nie należy jednak utożsamiać projektowanych ograniczeń z opodatkowaniem każdego rodzaju najmu nieruchomości.

Zagraniczne jednostki kontrolowane i exit tax

Projekt przewiduje również objęcie fundacji rodzinnych odpowiednimi regulacjami dotyczącymi zagranicznych jednostek kontrolowanych (CFC) i podatku od niezrealizowanych zysków.

Zagadnienia te mają szczególne znaczenie dla fundacji posiadających zagraniczne spółki, udziały lub inne aktywa inwestycyjne.

Planowanie struktur transgranicznych wymaga zatem uwzględnienia nie tylko polskiego prawa podatkowego, ale również przepisów właściwych jurysdykcji i umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Zmiany dotyczące dalszych krewnych fundatora

Projekt przewiduje także rozszerzenie określonych zwolnień z PIT na dzieci i wnuki rodzeństwa fundatora oraz dzieci i wnuki jego pasierba.

Rozwiązanie to może mieć znaczenie w fundacjach tworzonych dla rozbudowanych rodzin wielopokoleniowych.

Ostateczny zakres preferencji będzie zależał od brzmienia ustawy po zakończeniu procesu legislacyjnego.

Czy założenie fundacji przed końcem 2026 roku pozwoli uniknąć nowych podatków?

Nie można zagwarantować takiego skutku.

Samo ustanowienie fundacji przed 1 stycznia 2027 r. nie oznacza, że wszystkie przyszłe transakcje będą rozliczane według dotychczasowych zasad.

Decydujące znaczenie będą miały ostateczna treść nowych regulacji, przepisy przejściowe oraz rodzaj poszczególnych czynności.

Z tego względu decyzja o przyspieszeniu utworzenia fundacji wyłącznie ze względów podatkowych powinna zostać poprzedzona szczegółową analizą prawną.

Fundacja rodzinna a nieruchomości – wyrok NSA z 18 lutego 2026 roku

Istotnym orzeczeniem dotyczącym zakresu dopuszczalnej działalności inwestycyjnej fundacji rodzinnej jest wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2026 r., sygn. II FSK 1010/25.

Sprawa dotyczyła kwalifikacji nabywania nieruchomości mieszkalnych z zamiarem ich wieloletniego wynajmowania, a następnie sprzedaży.

Kluczowym zagadnieniem była wykładnia art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o fundacji rodzinnej, zgodnie z którym fundacja może prowadzić działalność w zakresie zbywania mienia, o ile nie zostało ono nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia.

NSA uznał, że model inwestycyjny polegający na nabyciu nieruchomości, uzyskiwaniu dochodów z ich wynajmowania przez około dziesięć lat, a następnie ich sprzedaży, mieści się w ustawowo dozwolonym zakresie działalności fundacji rodzinnej.

Sąd podkreślił znaczenie celu nabycia nieruchomości.

Jeżeli składnik majątku służy wieloletniemu osiąganiu przychodów z najmu, późniejsza sprzedaż nie musi oznaczać, że został on nabyty wyłącznie z zamiarem odsprzedaży.

Znaczenie wyroku dla fundacji rodzinnych

Orzeczenie potwierdza, że sama perspektywa późniejszego zbycia aktywa nie przesądza o przekroczeniu ustawowego zakresu działalności gospodarczej fundacji.

Nie oznacza jednak, że każda sprzedaż nieruchomości przez fundację będzie zwolniona z CIT.

Ocena zależy od okoliczności konkretnego przypadku, rzeczywistego celu inwestycji i sposobu wykorzystywania mienia.

Należy także pamiętać, że wyrok odnosi się do przepisów podlegających ocenie sądu i nie przesądza skutków projektowanych zmian na 2027 rok.

Fundacja rodzinna a zachowek – czy można zabezpieczyć majątek przed roszczeniami spadkobierców?

Fundacja rodzinna nie wyłącza automatycznie prawa do zachowku.

Przepisy Kodeksu cywilnego przewidują szczególne zasady uwzględniania majątku związanego z fundacją przy obliczaniu zachowku.

Znaczenie mają przede wszystkim art. 993 i art. 994¹ Kodeksu cywilnego.

W określonych sytuacjach przy obliczaniu zachowku dolicza się fundusz założycielski wniesiony przez spadkodawcę oraz odpowiednie mienie przekazane w związku z rozwiązaniem fundacji.

Ustawa przewiduje także wyłączenia, w tym związane z upływem określonych terminów.

Nie oznacza to jednak, że samo wniesienie majątku do fundacji albo upływ dziesięciu lat zawsze eliminuje wszelkie roszczenia dotyczące zachowku.

Znaczenie mają m.in. status fundacji w postępowaniu spadkowym, czas wniesienia majątku i sytuacja osób uprawnionych.

Komentarz prawny RPR LEGAL

Przy planowaniu sukcesji nie wystarczy ustalić, jakie aktywa zostaną wniesione do fundacji.

Należy również przeanalizować potencjalne roszczenia spadkobierców, małżeński ustrój majątkowy, wcześniejsze darowizny i przewidywany sposób dziedziczenia.

Dopiero łączna ocena tych elementów pozwala zaprojektować rozwiązanie ograniczające ryzyko przyszłych sporów.

Czy fundacja rodzinna chroni majątek przed wierzycielami?

Fundacja rodzinna nie zapewnia całkowitej ochrony majątku przed wierzycielami fundatora.

Art. 8 i 9 ustawy o fundacji rodzinnej ustanawiają szczególne zasady odpowiedzialności za określone zobowiązania fundatora.

Obejmują one m.in. zobowiązania powstałe przed ustanowieniem fundacji oraz obowiązki alimentacyjne na zasadach przewidzianych ustawą.

Nie można również pomijać przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących ochrony wierzycieli przed czynnościami dokonanymi z ich pokrzywdzeniem.

Utworzenie fundacji powinno więc służyć rzeczywistemu planowaniu sukcesyjnemu i zarządzaniu majątkiem, a nie próbie uniknięcia odpowiedzialności za istniejące zobowiązania.

W procesie projektowania fundacji rodzinnej szczególnie istotne jest unikanie błędów, których konsekwencje mogą ujawnić się dopiero po kilku latach.

1. Założenie fundacji wyłącznie dla korzyści podatkowej

Fundacja rodzinna jest przede wszystkim instrumentem sukcesji i zarządzania majątkiem.

Jeżeli jej utworzenie ma służyć jedynie przeprowadzeniu pojedynczej transakcji, konieczne jest szczególnie staranne zbadanie skutków podatkowych oraz rzeczywistego celu planowanych czynności.

2. Przygotowanie statutu bez indywidualnej analizy sukcesyjnej

Statut oparty wyłącznie na podstawowych postanowieniach ustawowych może nie zapewniać odpowiednich mechanizmów rozwiązywania konfliktów i kontroli zarządu.

Ryzyko to wzrasta wraz z liczbą beneficjentów, wartością majątku i stopniem skomplikowania struktury korporacyjnej.

3. Wniesienie udziałów bez weryfikacji dokumentacji spółki

Przeniesienie udziałów do fundacji może wymagać uwzględnienia ograniczeń wynikających z umowy spółki, istniejących porozumień wspólników lub innych zobowiązań.

Brak takiej analizy może utrudnić skuteczne przeprowadzenie transakcji.

4. Pominięcie zachowku i zobowiązań fundatora

Utworzenie fundacji nie eliminuje automatycznie roszczeń spadkowych ani ustawowej odpowiedzialności za określone zobowiązania.

Nieuwzględnienie tych kwestii może prowadzić do poważnych sporów po śmierci fundatora.

5. Brak planu działania fundacji po śmierci fundatora

Jednym z podstawowych celów fundacji jest zapewnienie długoterminowej ciągłości zarządzania majątkiem.

Jeżeli statut nie zawiera odpowiednio przemyślanych rozwiązań na wypadek śmierci fundatora, fundacja może utracić zdolność sprawnego podejmowania decyzji.

Wniosek praktyczny: najważniejszym etapem tworzenia fundacji rodzinnej nie jest jej rejestracja, lecz zaprojektowanie właściwego modelu prawnego, majątkowego i sukcesyjnego.

Ile kosztuje założenie i prowadzenie fundacji rodzinnej?

Minimalny fundusz założycielski wynosi 100 000 zł, natomiast opłata sądowa od zgłoszenia fundacji do rejestru wynosi 500 zł.

Należy rozróżnić wartość funduszu założycielskiego od kosztów utworzenia i prowadzenia fundacji.

Fundusz stanowi majątek przeznaczony na wyposażenie fundacji, a nie wynagrodzenie sądu, notariusza czy kancelarii prawnej.

Do pozostałych kosztów należą m.in. taksa notarialna, przygotowanie dokumentacji, obsługa prawna i podatkowa, rachunkowość oraz wykonywanie obowiązków sprawozdawczych.

Istotnym elementem są również koszty audytu.

Zgodnie z art. 77 ustawy o fundacji rodzinnej audyt przeprowadza się co najmniej raz na cztery lata, a w przypadkach wskazanych w ustawie – corocznie.

Nie istnieje jedna ustawowa kwota określająca całkowity koszt utworzenia fundacji.

Wysokość kosztów zależy m.in. od rodzaju wnoszonego mienia, liczby fundatorów, struktury beneficjentów oraz zakresu niezbędnej dokumentacji.

Czy warto założyć fundację rodzinną w 2026 roku?

Założenie fundacji rodzinnej może być uzasadnione, jeżeli przedsiębiorca zamierza długoterminowo zarządzać majątkiem, przygotować sukcesję i zapewnić stabilność struktury właścicielskiej rodzinnego biznesu.

Nie powinno być jednak podejmowane wyłącznie pod wpływem planowanych zmian podatkowych.

Właściwa decyzja wymaga ustalenia celu fundacji, rodzaju wnoszonych aktywów, planowanych transakcji, sposobu finansowania świadczeń oraz kosztów utrzymania całej struktury.

W związku z projektowaną nowelizacją na 2027 rok szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których fundator planuje niedługą sprzedaż udziałów lub nieruchomości po ich wniesieniu do fundacji.

W takich przypadkach niezbędne jest przeanalizowanie zarówno aktualnych przepisów, jak i ostatecznego brzmienia regulacji przejściowych.

Fundacja rodzinna – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy jedna osoba może założyć fundację rodzinną?

Tak. Fundacja rodzinna może zostać ustanowiona przez jedną osobę fizyczną posiadającą pełną zdolność do czynności prawnych. Możliwe jest również ustanowienie fundacji przez kilku fundatorów, z wyjątkiem fundacji ustanawianej w testamencie.

Czy fundacja rodzinna może posiadać udziały w spółce z o.o.?

Tak. Fundacja może nabywać i posiadać udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością. Przed ich przeniesieniem należy jednak zweryfikować odpowiednie ograniczenia wynikające z umowy spółki i innych wiążących dokumentów.

Czy do założenia fundacji rodzinnej trzeba mieć 100 000 zł w gotówce?

Nie. Ustawa wymaga wniesienia funduszu założycielskiego o wartości co najmniej 100 000 zł, ale może on zostać pokryty również odpowiednim mieniem niepieniężnym.

Czy fundator może otrzymywać pieniądze z fundacji rodzinnej?

Tak. Fundator może być również beneficjentem fundacji i otrzymywać świadczenia na zasadach określonych w statucie oraz obowiązujących przepisach.

Czy fundacja rodzinna może wynajmować nieruchomości?

Tak. Najem i dzierżawa należą do kategorii działalności dopuszczonych przez art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Skutki podatkowe zależą jednak od charakteru czynności i pozostałych okoliczności. Projektowane zmiany na 2027 rok dotyczą m.in. najmu krótkoterminowego.

Czy fundacja rodzinna chroni przed zachowkiem?

Nie w sposób bezwarunkowy. Przepisy Kodeksu cywilnego określają zasady uwzględniania funduszu założycielskiego i niektórych innych składników majątkowych przy obliczaniu zachowku.

Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą?

Tak, ale tylko w zakresie określonym w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Prowadzenie działalności poza ustawowym katalogiem może powodować negatywne konsekwencje podatkowe.

Czy od 2027 roku fundacje rodzinne zapłacą 19% CIT?

Ustawa uchwalona przez Sejm 22 października 2026 r. przewiduje podwyższenie określonej stawki CIT z 15% do 19%. Na 31 października 2026 r. proces legislacyjny nie został jeszcze zakończony.

Czy fundacja rodzinna musi prowadzić księgowość?

Tak. Fundacja rodzinna podlega obowiązkom wynikającym z przepisów o rachunkowości, w tym dotyczącym prowadzenia ksiąg i sporządzania sprawozdań finansowych.

Czy fundacja rodzinna może działać po śmierci fundatora?

Tak. Zapewnienie ciągłości zarządzania majątkiem po śmierci fundatora stanowi jeden z podstawowych powodów tworzenia fundacji rodzinnych. Kluczowe znaczenie mają odpowiednie postanowienia statutu i zasady funkcjonowania organów fundacji.

Podsumowanie

Fundacja rodzinna jest rozwiązaniem prawnym, które może odegrać istotną rolę w sukcesji przedsiębiorstw, ochronie ciągłości zarządzania majątkiem oraz organizowaniu świadczeń dla kolejnych pokoleń.

Jej utworzenie wymaga jednak kompleksowego podejścia obejmującego prawo spółek, prawo cywilne, spadkowe, rodzinne i podatkowe.

Nieprawidłowo przygotowany statut, niewłaściwe przeniesienie składników majątku lub pominięcie roszczeń spadkobierców mogą doprowadzić do konsekwencji, których fundator nie zakładał w chwili ustanawiania fundacji.

Dodatkowym wyzwaniem jest zmieniające się otoczenie podatkowe. Projektowana na 2027 rok nowelizacja może istotnie wpłynąć na zasady funkcjonowania istniejących i nowo tworzonych fundacji.

Dlatego decyzja o ustanowieniu fundacji rodzinnej powinna być poprzedzona szczegółową analizą prawną, majątkową i sukcesyjną.

To prawidłowo zaprojektowana struktura, a nie sam fakt wpisania fundacji do rejestru, przesądza o jej rzeczywistej przydatności dla przedsiębiorcy i jego rodziny.


Kancelaria RPR LEhttps://rprlegal.pl/o-nas/GAL | Radcowie Prawni i Adwokaci w Warszawie świadczy pomoc prawną przedsiębiorcom, wspólnikom spółek handlowych oraz osobom planującym sukcesję majątkową.

W ramach obsługi prawnej fundacji rodzinnych oferujemy w szczególności:

  • analizę prawną zasadności ustanowienia fundacji rodzinnej;
  • ocenę struktury majątkowej i korporacyjnej fundatora;
  • przygotowanie statutu fundacji rodzinnej;
  • opracowanie dokumentacji założycielskiej i rejestrowej;
  • wsparcie przy przenoszeniu udziałów i innych aktywów;
  • analizę skutków prawnych sukcesji i roszczeń o zachowek;
  • obsługę prawną funkcjonujących fundacji rodzinnych;
  • współpracę w zakresie analizy podatkowej planowanych transakcji.

Planujesz założenie fundacji rodzinnej lub chcesz zweryfikować statut już istniejącej fundacji?

Skontaktuj się z kancelarią RPR LEGAL, aby omówić strukturę majątku, cele sukcesyjne i zakres niezbędnej pomocy prawnej.

Scroll to Top